Posts Tagged ‘مسیر علم’

ساختار انقلاب‌های انتخاباتی

مه 26, 2009

توماس کوئن با کتاب » ساختار انقلاب‌های علمی » فصل جدیدی را در فلسفه علم گشود . پیش از وی مسیر علم را خطی می‌دانستند و نظریات پسینی را تکامل نظریات پیشین می‌شمردند . تأثیر قضایای برون علمی بر نظریات علمی و نادیده گرفتن تاریخ علم از اشکالات نظریات پیشین بود . کوئن برای هر علم یک مرحله پیشاعلمی تصویر می کند . در این مرحله علم به بلوغ نرسیده است و تبدیل به علم کامل نشده است . مرحله بعد دوران تبدیل شدن به علم کامل است و آغاز بلوغ علم . در این جاست که «پارادایم » به میان می‌آید . پارادایم مرز دوران علم و پیشاعلمی است . پارادایم مجموعه متشکل از مبانی فلسفی و متافیزیک ٬ مبانی و اصول معرفت شناختی ٬ اصول روش شناختی [چگونه نظریه خود را تایید می کنند مثلا با آزمودن نظریه ] ٬ تئوری‌ها ٬ مدل‌ها و…. . پارادایم مثل یک جهان‌بینی است . نحوه نگرش خاص دانشمند نسبت به جهان است .هر پارادایمی مانند یک دنیا است و هر دانسشمندی پارادایمی خاص دارد . آنگاه که پارادایم کامل شد علم به مرحله متعارف خود می‌رسد .
کوئن مسیر علم را این گونه بیان می کند . 1. دوران پیشاعلمی که پارادیم ندارد . 2. دوره متعارف علم که پارادایم تکمیل می شود . 3. دوره حل مسأله . علم فعالیت معطوف به حل مسأله است و کارکرداصلی پارادایم حل مسأله است . دانشمند ممکن است با پارادایم مساله را حل کند و یا شاید با معضل مواجه شود . 4. انباشته شدن معضلات 5. با انباشت معضلات انقلاب رخ می‌دهد یعنی پارادایم نخست از هم می‌پاشد و پارادایم جدید جایگزین می‌شود .
این اتفاق در انقلاب‌های سیاسی هم می‌افتد . برنامه‌های یک حکومت – سیاسی ٬فرهنگی ٬ اقتصادی و….- پارادایم حکومت را تشکیل می‌دهد . اگر این پارادایم قادر به حل مسایل جامعه نباشد و اگر این معضلات انباشته شود ٬ انقلاب رخ می‌دهد و حکومتی نو با پارادایمی جدید شکل می‌یابد .
بر خلاف پوپر که در » ابطال‌گرایی » یک مورد نقض و یک معضل را موجب فروپاشی یک نظریه می‌دانست ٬ کوئن انباشت معضلات را باعث شکست پارادایم می‌داند و برای ادعای خود تاریخ علم را گواه می‌گیرد و مدعی است در تاریخ این گونه نبوده است که با یک مورد نقض یک نظریه نابود شود .
می‌توان  فرضیه کوئن را نه فقط در انقلاب‌ها بل که در انتخابات‌ها نیز جاری کرد . برنامه‌ها و ریاست پیشین یک کاندیدا آن‌گاه شکست خورده است که انبوه معضلات آن را احاطه کرده‌باشند .  پارادایم یک کاندیدا آن‌گاه شکست خورده است که سوالات بی پرسش و اعتراضات گسترده را در پی داشته باشد . یک کردان و یک مشایی و مشکلات دیگر اگر چه معضل است ولی به تنهایی نمی تواند تفکر احمدی نژاد را از پای درآورد . اگرچه پارادایم احمدی‌نژاد با مشکلات گوناگونی مواجه است ٬ ولی به زعم نگارنده شکست‌خورده نیست .  و همین مطلب را می‌توان درباره سابقه میرحسین گفت . یک استعفا و سکوت و … برای فروریختن پارادایم میرحسین کافی نیست .
آن‌چه در انتخاب کاندیدا مهم است قدرت بیشتر یک پارادایم برای حل مسایل بیشتر است .