عصر ارتباطات، عصر فروکاستن اعتبار تاریخ

اکتبر 12, 2014

اینک را عصر ارتباطات گفته‌اند. عصر ارتباطات فقط اسم نیست. زندگی را عوض کرده و با همه‌ی سپاه و خدم و حشم و ملازمات بر حیات ما چیره شده است. همان‌طور که زندگی بادیه‌نشینی و شهرنشینی تفاوت داشت، زندگی در صدسال پیش با زندگی در اینک تفاوت دارد. اندیشه‌ها و نگاه به جهان هم تفاوت دارد. اما انسان، انسان است. ارتباطات نوین، گستره‌ی کمی رابطه‌های انسانی را بیشتر کرده است و آگاهی‌ها و دسترسی به آن را بالاتر برده، اما دید و بازدید قدیم را محدود کرده و تنزل داده است.

عصر ارتباطات روی گسترش دانش‌ها و پیشرفت آن‌ها تاثیر گذاشت و ارائه نظریات نو را سرعت بخشید. روشن است که دسترسی به منابع بیشتر و منابعی که تا مدت‌ها در دسترس دیگران نبود و ارتباط شرق و غرب و دیگر اندیشه‌ها، رونقی نو به علم بخشید. اما همه‌ی ارمغان عصر ارتباطات تعالی دانش نبود. عصر ارتباطات تنزل اعتبار دانش تاریخ را هم در پی داشت.

گزاره‌های تاریخی با دو مشکل بزرگ مواجهند که مانع این است که در پژوهش‌های تاریخی به یقین دست یافت. کذب منطقی و کذب اخلاقی. اتفاقات تاریخی با واسطه‌ی دسته‌ای از راویان و ناقلان به دست ما رسیده است. شاهد اصلی داستان، احتمال دارد در دیدن یا شنیدن و لمس واقعه دچار اشتباه شده باشد، این در مورد هر خبری صادق است. برای راوی نخست کذب منطقی متصور است یعنی اشتباه در حس، اما کذب اخلاقی نه؛ زیرا تا مخاطب خود شخص است دروغ به خود معنا ندارد. اما وقتی برای فرد دوم این داستان را نقل کرد، در این نقل هر دو کذب محتمل است. هم کذب اخلاقی به این معنا که فرد اول گفته‌ای غیر از آنچه دیده یا شنیده بگوید، کذب منطقی هم متصور است زیرا احتمال دارد نفر دوم اشتباه بشنود. این دو کذب در تمام راویان دیگر هم مطرح است و هرچه راویان بیشتر باشد، از درجه اعتبار کاسته می‌شود.

عصر ارتباطات به دو وجه و شاید بیشتر، اعتبار متزلزل تاریخ را به زیرتر کشید. نخست شواهدی نو را بر خلاف متون مسلم –البته از نگاه پژوهش‌های تاریخی-  هویدا کرد. اما وجه دوم که ویران‌گرتر است، تحریف آنی تاریخ در این عصر است.

عصر ارتباطات، انحصار رسانه‌ای را درهم شکست. تاریخ را دیگر فاتحان نمی‌نویسند. رسانه‌های حاکمان، رقیبانی جدی و قدر دارند که تاریخ‌نویسی و خبرسازی‌شان را بی‌اعتبار می‌کند. شاهدان عینی و مردم عادی به جمع تاریخ‌نگاران و کاتبان تاریخ پیوسته‌اند. گاهی زورشان می‌رسد و گاهی نمی رسد. گاهی همین رسانه‌های رقیب داستان را منحرف می‌کنند. اما چیزی که دیده‌ می‌شود این است که تاریخ اینک و این ساعات تحریف می‌شود. گاهی سخن گفتن از تاریخ جرم می‌شود. از هولوکاست گفتن یا نقد کشتار ارامنه می‌شود جرم. تحریف تاریخِ اکنون، این اولویت را به ذهن می‌آورد که تحریف گذشته آسان‌تر است. اتفاقی را که خودمان می‌بینیم، به‌گونه‌ای دیگر می‌شنویم. حتی گاهی آینده را هم تحریف می‌کنیم.

عصر ارتباطات، عصر فروکاستن اعتبار تاریخ است.

پ.ن:
دوست داشتم به مناسبت پنج سالگی بی‌گاه‌ها، و بیشتر به پاس دوستی، واژه‌هایی تقدیم این‌جا کنم. با تأخیری بخشودنی این کلمات را نوشته‌ام که فکری خام بیش نیست و حتی نمی‌دانم دیگری مفصل بحثش کرده است یا نه.

متن را برای وبلاگ بیگاه ها نوشته بودم. وبلاگی که دیگر نیست.

Advertisements

یک پاسخ to “عصر ارتباطات، عصر فروکاستن اعتبار تاریخ”

  1. م.م.ب Says:

    :)
    بعد از پایان بی‌گاه‌ها، در زمستان 91 اولین کسی هستی که یادش را کرده :)

    بی‌گاه‌ها هست، ولی کسی دیگر دسترسی به‌ش ندارد.

    دوست داشتن


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s