ستیز با خرد

نوامبر 15, 2010

مکتب تفکیک با مهاجرت میرزا مهدی اصفهانی به مشهد و برپائی دروس ایشان آغاز شد و حوزه‌ی مشهد را به پای‌گاهی ضد فلسفه مبدل ساخت. “اصحاب تفکیک بر خالص‌فهمی علم وحیانی و معارف آسمانی و تربیت و سیاست قرآنی و حدیثی اصرار می‌ورزند و به مکتب‌های ترکیبی و فلسفه‌های تأویلی که انسجام مبانی آن‌ها جز با تأویل آیات و آراء میسر نیست به هیچ روی نمی‌گروند وزلال علم قرآنی و حدیثی را از آمیخته شدن با دیگر جریان‌ها پاس می‌دارند.”[۱]

میرزا مهدی اصفهانی با اندیشه‌ی بطلان همه‌ی علوم بشری و نفی حجیت قطع و تباین کلی میان اسلام و حکمت به ترویج مکتب خود پرداخت. وی فلاسفه را ویران‌گران دین می‌شمارد ” فلاسفة الاسلام هادمون للاسلام و لیسوا بخادمین له” [۲]. و همه‌ی گزاره‌های فلسفی را مناقض با تعالیم الهی می‌داند ” لتری مناقضة کل ما جاء به الشریعة مع جمیع قواعد الفلسفة” [۳] و قیاس ابلیس در تمرد از امر الهی را برهان فلسفی به حساب می‌آورد ” ان قیاس ابلیس کان بصورة البرهان” و همه‌ی قضایای حقیقیه و خارجیه را باطل می‌داند ” ان القضایا الحقیقیة و الخارجیة من العلوم الاصطلاحیة مؤسسة علی اساس باطل” [۴] مدرسین فلسفه را فریب‌کار می‌نامد ” لولا تدلیس المعلمین و مدرسی کتب الفلاسفة لما اطمئن نفس الطلبة”[۵] و در نتیجه فتوا به حرمت سلوک فلسفی و عقلی می‌دهد ” ان سلوک طریق البرهان الانی و اللمی حرام عقلا لانه موجب للحجاب عن الاله الواقعی الخارجی “[۶] وی راز عدم اعتماد به براهین را بطلان اصل علیت می‌داند و آن‌گاه که اصل علیت باطل شد بنیان برهان فرومی‌ریزد.”العلیة من اصلها باطلة فاحسن الاقیسة اقبحها”[۷]

مرحوم اصفهانی تصورات و علوم بدیهی انسان را تاریکی محض می‌داند و جست‌جوی حقیقت در آن را گم‌راهی می‌شمارد و پیمودن این راه را سلوک دیوانگان می‌نامد. ” فانه طریق معوج وهوسلوک المجانین”[۸]

ایشان ادعا دارد که هدف خلفای عباسی از ترجمه‌ی فلسفه نهضت ترجمه و دست‌رسی مسلمین به علوم یونانی بستن در خانه‌ی اهل بیت بوده است.و بی‌نیازی مردم از رجوع به اهل بیت و بی‌اعتنائی عالمان به روایات را از آثار سوء فلسفه می‌دانند.

این ادعا از لحاظ تاریخی قابل اثبات نیست. بر فرض صحت هم دلیلی برای مخالفت نمی‌شود و مغالطه‌ی خلط انگیزه و انگیخته است. با نگاهی به تاریخ فلسفه‌ی اسلامی درمی‌یابیم که بزرگان فلسفه در عالم اسلام اکثراً شیعه بوده‌اند و مروجین فلسفه پیروان اهل بیت بوده‌اند. همین ادعا را نیز اهل سنت علیه فلسفه ذکر می‌کنند و فلسفه را علیه عقاید خود می‌دانند و نهضت ترجمه را در این راستا تحلیل می‌کنند.

هم‌چنین ایشان و پیروانشان برای فلسفه ستیزی به روایاتی استناد می‌کنند. تفکیکیان دو روایت را برای این ادعای خود ذکر می‌کنند. یکی از امام صادق علیه السلام : ” فتبّاً و خیبةً و تعساً لمنتحلی الفلسفة..” نفرین و نابودی و ناکامی باد بر مدعیان فلسفه و دیگری از امام عسگری علیه السلام  ”سیأتی زمان علی الناس.. علماءهم شرار الناس لانهم یمیلون الی الفلسفة و التصوف” .

در روایت نخست فلسفه ذم نشده است، بل‌که مدعیان فلسفه نفرین شده‌اند. روایت دوم نیز در صدور آن نسبت به امام تردید است و در منابع معتبر شیعی پیدا نشده است. این روایات را می‌توان در کنار روایاتی نهاد که به انتقاد از فقها و کلام پرداخته‌اند. و هم‌چنین آیات و روایات از انبوه مطالب فلسفی پر است. و حتی برخی روایات در مدح حکمای بزرگی مانند ارسطو و افلاطون ذکر شده است.

در ابواب الهدی مرحوم میرزا مهدی اصفهانی ادعا دارد که اصحاب ائمه از فلاسفه و عرفا روی‌گردان بودند و برخی از آنان و کتبشان را که در رد فلسفه بوده است، ذکر می‌کند. این ادعا هم درست نیست، زیرا افرادی مانند جابر ابن حیان متمایل به فلسفه بود و برخی از کتب رد یک مطلب فلسفی بود و این مساوی با مخالفت با فلسفه نیست. زیرا بسیاری از فلاسفه نظرات دیگر فلاسفه را رد کرده‌اند و ثانیاً برداشت اصحاب اهل بیت لزوماً مساوی با رای ایشان نیست.

تفکیکیان بزرگانی مانند شیخ کلینی، شیخ صدوق، شیخ مفید، علامه حلی و علامه مجلسی را از مخالفان فلسفه شمرده‌اند. در مقابل می‌توان بزرگانی مانند خواجه نصیر و شیخ بهائی و ملاصدرا و.. از موافقان فلسفه بوده‌اند و نیز از علمای مذکور تنها مرحوم مجلسی را می‌توان ضد فلسفه دانست.
[۱] . حکیمی، محمدرضا، مکتب تفکیک ۱۵۱-۱۵۲

[۲] تقریرات ص ۲۵

[۳] همان ۱۷۸

[۴] المواهب السنیه ۴۱

[۵] تقریرات ص ۱۲

[۶] تقریرات ۲۸

[۷] تقریرات ۷۲

[۸] ابواب الهدی ص ۲۶

برای نقد مکتب تفکیک به روایت میرزا مهدی اصفهانی کتاب بنیان مرصوص نوشته‎ی حسین مظفری و آئین و اندیشه نوشته‎ی سید محمد موسوی پیشنهاد میگردد.

نوشته شده در روات حدیث

یک پاسخ برای “ستیز با خرد”

  1. bigahha Says:

    سلام
    به علت فیلترینگ، خانه عوض شد.
    bigahha.wordpress.com

    لایک


نظر شما در مورد این نوشته چیست؟

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی یکی از نمادها کلیک کنید:

نماد WordPress.com

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

درحال اتصال به %s