کتب درسی حوزه

اکتبر 31, 2010

دروس حوزه را می‎توان به چهار دسته تقسیم کرد. ادبیات عرب، فقه، اصول فقه و دروس جنبی مانند علوم عقلی شامل فلسفه و کلام، رجال و درایه و تفسیر، تاریخ. در سال‎های ابتدائی ورود به حوزه، ادبیات عرب به مدت سه سال تدریس م‎یشود. دروس ادبیات عرب در حوزه به سه علم صرف، نحو و معانی-بیان اختصاص دارد و از مباحث دیگر ادبیات مانند لغت و عروض و شعر و.. بحث نمی‎شود.

ادبیات

طلاب ادبیات را ابتداء با صرف آغاز می‎کنند. پیش از این کتاب صرف میر که نوشته میر سید شریف جرجانی (۷۴۰-۸۱۶) است. اما اکنون کتاب صرف ساده نوشته سید محمدرضا طباطبائی را درس میگیرند. کتاب صرف میر اگرچه به نثر قدیمی است، اما از جهت قوت محتوی بسیار جلوتر از صرف ساده است. هر دو کتاب نوعی آشنائی با صرف است و از مباحث استدلالی تهی اند. کتاب صرف میر به فارسی است. اما صرف ساده نیمی فارسی و نیمی عربی است.

پس از صرف طلاب به نحو می‎پردازند. در نحو چهار تا پنج کتاب تدریس می‎شود. ابتدا نحو مقدماتی نوشته ملکی اصفهانی که به فارسی است. در برخی مدارس عوامل و شرح عوامل ملا محسن (۱۰۰۷-۱۰۹۰) به جای نحو مقدماتی تدریس میشود. پس از آن کتاب هدایه که نویسنده‌ای ناشناس دارد، درس گفته می‌شود. کتاب هدایه به عربی است. پس از هدایه، کتاب صمدیه شیخ بهائی خوانده می‌شد. کتاب صمدیه از شاه‌کارهای ادبیات است. شیخ بهائی تمام نحو را در سی صفحه به گونه‌ای نوشته است که ادعا دارد کسی نمی‌تواند حرفی زاید در آن بیاید.

پس از نحو مقدماتی و هدایه و صمدیه، کتب استدلالی نحو شروع می‌شود. در این مرحله دو کتاب البهجة المرضیة نوشته جلال الدین سیوطی (۸۴۹-۹۱۱) و مغنی الادیب که تهذیب شده‌ی مغنی اللبیب ابن هشام (۷۰۸-۷۶۱) است. کتاب سیوطی به نام نویسنده‌اش شهرت دارد. این کتاب شرح الفیه ابن مالک اندلسی (۶۰۰-۶۷۲) است. گاهی به جای این کتاب، شرح ابن عقیل بر الفیه درس داده می‌شود. الفیه ابن مالک بیش از هزار بیت شعر در بیان نحو است که شروح بسیاری بر آن نوشه شده است. آخرین کتاب نحوی دروس حوزه مغنی است. این کتاب نوشته‌ی ابن هشام است که ابن خلدون وی را از سیب‌ویه نحوی‌تر می‌داند. این کتاب در دهه‌ی هفتاد توسط جمعی از اساتید ادبیات حوزه قم ویریش گشت و پس از تهذیب به نام مغنی الادیب در حوزه تدریس شد. در چند سال اخیر دو کتاب بدایةالنحو نوشته غلام‎علی صفائی بوشهری به صورت آزمایشی جای‎گزین هدایه و صمدیه شده است

در سال سوم ادبیات، در کنار کتاب مغنی طلاب به تعلیم معانی و بیان می‌پردازند. معانی و بیان علم فصاحت و بلاغت است. کتاب درسی این علم جواهر البلاغه نوشته‌ی نویسنده‌ی معاصر احمد الهاشمی است. پیش از این شروح تفتازانی – مطول و مختصر- بر تلخیص المفتاح درس رایج بوده است.

فقه

کتب درسی فقه در حوزه را دو کتاب الروضة البهیة شرح اللمعه الدمشقیه و کتاب مکاسب تشکیل می‌دهند. شرح لمعه نوشته‌ی شهید ثانی (۹۱۱-۹۶۶) است که به شرح کتاب لمعه‎ی شهید اول (۷۳۴-۷۸۶) پرداخته است. این کتاب پنجاه و دو باب فقه از طهارت تا دیات را شامل است و به صورت نیمه استدلالی است. شرح شهید ثانی همانند کتاب سیوطی شرحی مزجی است.

پس از طی دوران مقدمات، در دوران سطح به مدت چهار سال کتاب فقهی مکاسب شیخ انصاری (۱۲۱۴-۱۲۸۱) تدریس می‌شود. این کتاب صرفاً به مباحث باب مکاسب یا متاجر می‌پردازد. مباحث این کتاب شامل مکاسب محرمه، بیع، شرایط المتبایعین، شرایط العوضین و خیارات است. این کتاب به صورت کاملا استدلالی است و طلاب با آموزش این کتاب با شیوه‌ی اجتهاد آشنا می‌گردند.

اصول فقه

علم اصول مقدمه‌ی فقه است و در آن از آن‌چه که در فقه حجیت برای استنباط دارد بحث می‌شود. هم‌زمان با شروع فقه به اصول هم می‌پردازند. اکنون اولین کتاب اصولی کتاب الموجز نوشته‌ی جعفر سبحانی است. پیش از این کتاب اصول الاستنباط نوشته علامه حیدری تدریس می‌شد و پیش از آن کتاب معالم الاصول نوشته ابومنصور حسن (۹۵۹-۱۰۱۱) فرزند شهید ثانی تدریس می‌شده است. این کتب به نوعی آشنائی اجمالی با مباحث علم اصول است. کتاب بعدی اصولی اصول الفقه محمدرضا مظفر (۱۳۲۲-۱۳۸۳)  است. این کتاب برای تدریس در دانشگاه نوشته شده است و از تبویب و دسته بندی خوبی برخوردار است. این کتاب مباحث اصول عملیه را فاقد است و تنها به مبحث استصحاب می‌پردازد.

در دوران سطح دو کتاب فرائد الاصول شیخ انصاری که به رسائل شهرت دارد و کتاب کفایة الاصول آخوند خراسانی(۱۲۵۵-۱۳۲۹) تدریس می‌شود. رسائل شیخ انصاری فاقد مباحث الفاظ است و از کتاب قطع آغاز می‌شود و با مبحث تعادل و تراجیح پایان می‌یابد. مباحث این کتاب شامل قطع، ظن، برائت، احتیاط، تخییر، استصحاب  و تعادل و تراجیح است. کتاب کفایه شامل همه‌ی مباحث اصولی است. این کتاب اگرچه استدلالی است، اما متن آن ایجاز دارد.

دروس جنبی

دروس جنبی حوزه شامل پنج عنوان فلسفه، کلام، تفسیر، تاریخ و رجال و درایه است. به صورت رسمی کتب فلسفی بدایة الحکمة و نهایة الحکمة علامه طباطبائی (۱۲۸۱-۱۳۶۰ ش) در دوران سطح تدریس می‌شود. البته به صورت آزاد شرح منظومه ملاهادی سبزواری و شرح اشارات خواجه نصیر و در  دوره عالی‌تر اسفار ملاصدرا تدریس می‌شود. کتب کلامی به ترتیب آموزش، اصول اعتقادات اصغر قائمی، شیعه در اسلام علامه طباطبائی، آموزش عقاید محمدتقی مصباح (این سه کتاب به فارسی است)، بدایة المعارف محسن خرازی، محاضرات فی الالهیات جعفر سبحانی هستند.

بخش‌هایی از تفسیر نمونه و المیزان و مجمع البیان به عنوان تفسیر و کتاب کلیات فی الرجال و درایة الحدیث کتب درسی رجال و درایه هستند.

دروس دیگری به صورت غیر رسمی در حوزه تدریس می‌شود مانند دروس عرفان با محوریت کتب فصوص الحکم ابن عربی و مصباح الانس ابن فناری و تمهید القواعد ابن ترکه و دروس هیئت و لغت و .. .

این نوشته برای روات حدیث نگاشته شد.

Advertisements

5 پاسخ to “کتب درسی حوزه”


  1. سلام هم‏حجره‏اي عزيزم! ولي بنده با اين نام هم‏حجره‏اي زياد داشته‏ام… دو تا در معصوميه س، يكي هم در امام باقر ع… شما كدامشاني اخوي جان! اينترنت را گرفته‏اند طلبه‏ها… حسابي هم گرفته‏اندا… نه؟! :)

    دوست داشتن


  2. درود به شما دوست عزیزم.
    وب بسیار پر محتوا و جالبی دارید. بنر وبتون من رو یاد عکس معروف آنتوان سوروگین که از درویش ایرانی انداخته بود انداخت. انگار طلبه هم هستید؟!!؟!؟ از یه طلبه با عقاید و افکار طلبگی بعید هست همچین وبلاگی. به عبارتی جای امیدواری هست رفیق……
    برقرار و بردوام باشید و منتظر حضور دوباره شما در وبگاه عکس قم……

    دوست داشتن

  3. hasan Says:

    سلام برشما من دنبال فایل وردیاپی دی اف کتاب البهجة المرضیة سوطی وخلاصه مغنی یعنی مغنی اللبیب هستم اگر شما داشتید برایم ارسال بفرمایید

    دوست داشتن

  4. نوبادی Says:

    دروس عمومی و تخصصی ادبیات فارسی و انگلیسی ندارین؟ کامپیوتر عمومی و تخصصی ندارین؟
    ولی باید بذارن براتون. باید اجباری هم باشه.

    دوست داشتن


  5. برادران طلبه معاونت تهذیب نگیرتون ریشتون کوتاه هااااااا

    معذرت من خیلی شوخی میکنم
    قربونت شرح لمعه پایه 4 یاشرح اصول موجز شرح بدایه
    هرگدومشون روداشتی برام بفرست
    مرسی

    دوست داشتن


پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s